محمد مؤمن بن محمد زمان الطبيب التنكابني ( حكيم مؤمن )
16
تحفة المؤمنين ( تحفه حكيم مؤمن ) ( فارسى )
مداواى او به موجبى كه در قواعد و ادويهء مشترك النفعِ كليه گذشت بايد نمود و شرب سير و ضماد آن و شراب كهنه و رته و دينارويه و عاقرقرحا و برگ سداب و پياز عنصل و تخم يونجهء صحرايى و فاشرا و بيخ حنظل و غاريقون و اسپند و ترتيزك و تخم آن و جاوشير و سطاريون كه در اصفهان گل عقرب نامند از مجربات است و ضماد او به غايت مسكّن درد و به دستور ضماد حندقوقاى پخته و طلاى گوگرد با راتيانج و به دستور عسل بلادر با روغن گردكان همين اثر دارد و تدهين به روغن زيتون گرم در تسكين درد گزيدن عقارب سريع الاثر است . عقرب جراره بسيار كوچك مىباشد و دنباله را در حين حركت مىكشد و مانند ساير عقارب بلند نمىدارد و در روز اوّل چندان ضررى از او ظاهر نگردد و در روز دوّم و سوم اعراض هولناك به هم مىرسد ؛ مثل غشى و خفقان و بول الدم و ورم زبان و پيچش عظيم و مداواى او بعد از مكيدن و داغ كردن موضع ، شرب آب سيب ترش است و بالخاصية آب او و سويق آن ترياق اوست و قرص كافور و دوغ و شيرهء تخم خرفه و امثال آن با سكنجبين ، مفيد و هر گاه باعث ورم گردد فصد كنند و در ورمِ زبان ، رگ زير زبان را بگشايند و در احتباسِ طبع ، حقنه و در سحجِ امعاء ، روغن گل سرخ بنوشند و ترياق عسگرى در اين باب قوى الاثر است و اين سفوف را از مجربات دانستهاند : طرخشقوق خشك ، برگ درخت سيب ترش ، گشنيزِ خشك ، بالسوية و قدر شربتش سه مثقال است و علاج موضع جراحت را به دواى تند بايد كرد و حوالى آن را به گل ارمنى و سركه و مبرّدات طلا كنند و تغذيه به آب غوره و اشياى بارده موافق است . رتيلا و شبّ و عنكبوت : اقسام رتيلا گويند شش صنف است : يكى پردار مانند پر مورچه و يكى سياه و يكى عنبيه كه به فارسى انگورك نامند و يكى سرخ و يكى زرد و آن ، ذهبيهء بسيار زرد و بعضى مايل به زردى مىباشد و زغب دار مانند پشم و يكى كوكبيّه و در پشت او خطهاى براق همهء آن در شكل شبيه به عنكبوتاند و اعراض گزيدن رتيلا ، ورم موضع لسعِ او و درد معده و خارش بدن و اطلاق طبع و در بعضى بىحسى بدن و بر آمدگى شكم و عرق مفرط و رعشه و درد سر و كزاز و تمدد و سرفه و قى دائم و در بعضى درور منى و خروج باد از مقعد و اضطراب عظيم و سبات مهلك مىباشد و مداواى او به دستور استعمال ادويهء مشترك النفع مذكوره و آنچه در عقرب بيان شده و تدبير موضع